Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

ABD’de gölde yüzme sonrası Naegleria fowleri enfeksiyonu geçiren küçük bir çocuğun ölümü, beyin yiyen amipin ölümcül etkisini gündeme getirdi. Parazit, yüzme veya dalış sırasında suyun yüksek basınçla burun boşluğuna girmesiyle sinir liflerini takip ederek beyne ulaşır. Bu süreç, primer amebik meningoensefalit (PAM) adıyla hastalığa yol açar. Aşırı baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı, kusma ve sert boyun ile başlar; kısa sürede koma ve %97’den fazla ölüm oranı görülür. Su yutulmasıyla bulaşmaz.

Türkiye’de teorik risk mevcut olsa da, tıbbi literatürde doğrulanmış vakalar son derece nadirdir. Çevresel araştırmalarda çeşitli su kaynaklarından N. fowleri örneklenmiş. Sıcaklık artışı, sığ ve durgun tatlı sularda, jeotermal kaynaklarda ve sulama kanallarında amip için elverişli koşullar oluşturur. Ancak güçlü akıntılı, soğuk akçalarda risk düşüktür. Yeterli klor seviyelerine sahip, düzenli bakım yapılan havuzlarda parasite ölmez, yalnızca klorlanmayan, bakımsız veya doğrudan kuyulardan su alan kişisel havuzlarda tehlike söz konusudur. İçme suyu şebekeleri, amipin mide asidi nedeniyle enfekte etmediği için doğrudan risk taşımamaktadır; ancak burun irrigasyonu için steril veya kaynamış‑soğumuş su kullanılması önerilmektedir.

İçme suyu standartlara uygun arıtıldığından, baraj göllerinin doğal su ortamı topluluk açısından önemli risk oluşturmaz. Türkiye’de rapor edilen tek vaka çok nadir. İklim değişikliği ve artan organik madde ile beslenme ortamının zenginleşmesi, sıcak tatlı sularda amipin yayılımını hızlandırabilir. Bu nedenle sıcak, durgun tatlı sularda yüzme veya dalma sırasında başı suya sokmamak, suya atlamamak ve mümkünse burun klipsi kullanmak gibi önlemler alınmalı. Avrupa ve diğer bölgelerde de vakalar bildirilmiş olsa da, hastalık çok nadir olduğu için panik değil, bilinçli önlem gerekmektedir.